Page 111 - Demo

IV Bob. Ta%u02bclimda kiberxavfsizlik va axborot madaniyati | 111to%u02bbldiring%u201d kabi talablarni ongli baholashi kerak. Chunki ortiqcha ma%u02bclumot bu ortiqcha xavf manbai. Shuningdek, shaxsiy ma%u02bclumotlar bir xil darajada emas: oddiy ma%u02bclumotlar (ism, email), moliyaviy ma%u02bclumotlar (karta rekvizitlari), biometrik ma%u02bclumotlar (yuz, barmoq izi), bolalarga oid ma%u02bclumotlar (o%u02bbquvchi profili, baholari, rasm-video) alohida ehtiyotkorlik talab qiladi. Ta%u02bclim muhitida aynan bolalarga oid ma%u02bclumotlar bilan ishlash eng mas%u02bculiyatli yo%u02bbnalishdir.Demak, internetda shaxsga oid ma%u02bclumotlarni himoya qilish bugungi kunda nafaqat texnologik zarurat, balki inson xavfsizligi va huquqlarini ta%u02bcminlashning ajralmas qismi hisoblanadi.%u258c Internetdagi asosiy tahdidlar (tasnif va misollar)1 Zararli dasturlar (malware) %u2013 qurilmalarga zarar yetkazuvchi, ma%u02bclumotni o%u02bbchiruvchi yoki o%u02bbg%u02bbirlovchi dasturlar:%u2013 Virus / Qurt (worm) / Troyan (trojan) %u2013 fayllarni buzish, o%u02bbchirish yoki yashirincha nazorat o%u02bbrnatish.%u2013 Ransomware (talab dasturi) %u2013 fayllarni shifrlab, pul talab qiladi.%u2013 Spyware / Keylogger %u2013 klaviatura urinishlarini yozib borib, parollarni o%u02bbg%u02bbirlaydi.%u2013 Adware %u2013 tajovuzkor reklama chiqaradi, ko%u02bbpincha maxfiylikni buzadi.%u2013 Rootkit %u2013 tizimga chuqur joylashib, o%u02bbzini yashiradi.%u2013 Botnet %u2013 ko%u02bbplab %u201czombi%u201d qurilmalarni boshqarib, hujumlar uyushtiradi.2 Ijtimoiy muhandislik (social engineering) %u2013 odamlarni aldash orqali maxfiy ma%u02bclumotlarni qo%u02bblga kiritish usuli:%u2013 Phishing %u2013 soxta sahifa/xabar orqali login-parol, karta ma%u02bclumotlarini olish.%u2013 Spear phishing (nishonli), whaling (rahbarlarni nishonga olish).