Page 118 - Demo

118 | Raqamli savodxonlik: ta%u02bclimda innovatsion texnologiyalarstatistikasi) faqat ta%u02bclimiy maqsadlarda ishlatilishi va ma%u02bclumot minimallashtirish tamoyiliga (keraksiz ma%u02bclumotni yig%u02bbmaslik) amal qilinishi kerak. Ayniqsa, sun%u02bciy intellekt vositalariga shaxsiy identifikatorlar (F.I.Sh., telefon, manzil, pasport ma%u02bclumoti, biometrik ma%u02bclumot) kiritilishiga cheklov qo%u02bbyish zarur. Ko%u02bbplab mamlakatlarda o%u02bbquvchi ta%u02bclim yozuvlari maxfiyligini himoya qilish huquqiy normalar bilan ham mustahkamlangan (masalan, AQShda FERPA doirasida o%u02bbquvchi ta%u02bclim ma%u02bclumotlarini ruxsatsiz tarqatish cheklanadi).Uchinchi masala %u2013 shaffoflik va izohlanish (explainability). Sun%u02bcIy intellekt tizimlari qaror qabul qilish jarayonida imkon qadar tushunarli bo%u02bblishi, o%u02bbqituvchi va o%u02bbquvchi uchun %u201cnega bunday tavsiya berdi?%u201d yoki %u201cnega bunday baho chiqdi?%u201d savollariga izoh berish mexanizmi bo%u02bblishi talab etiladi. OECD sun%u02bciy intellekt tamoyillarida ham shaffoflik, izohlanish, xavfsizlik va javobgarlik kabi yo%u02bbnalishlar alohida urg%u02bbulanadi. Shuning uchun avtomatlashtirilgan baholash faqat yakuniy ball bilan cheklanmasdan, mezonlar va xatolar xaritasini ko%u02bbrsatishi, o%u02bbqituvchi esa yakuniy tasdiqlovchi nazoratni amalga oshirishi maqsadga muvofiq.To%u02bbrtinchi masala %u2013 adolat va tarafkashlik (bias) xavfi. Sun%u02bciy intellekt algoritmlari ma%u02bclumotlar asosida o%u02bbrganadi; ma%u02bclumotlar notekis yoki stereotiplarga moyil bo%u02bblsa, natijalar ham ayrim guruhlar uchun adolatsiz bo%u02bblishi mumkin. Shu sababli sun%u02bciy intellekt tavsiyalarini %u201cyakuniy haqiqat%u201d sifatida emas, balki %u201ctahliliy signal%u201d sifatida qabul qilish, uni pedagogik kuzatuv va real baholash bilan solishtirish zarur. Ayniqsa, tavsiyalar %u201ckim kuchli/kuchsiz%u201d, %u201ckim iqtidorli/iqtidorsiz%u201d degan yorliqlarga aylanib ketmasligi kerak.Beshinchi masala %u2013 mas%u02bculiyat va hisobdorlik. Sun%u02bciy intellekt xatoga yo%u02bbl qo%u02bbysa, javobgarlik kimda bo%u02bbladi? Etik yondashuvda sun%u02bciy intellekt %u201cqaror chiqaruvchi%u201d emas, %u201cqaror qabul qilishga ko%u02bbmaklashuvchi%u201d bo%u02bblishi kerak; yakuniy mas%u02bculiyat esa o%u02bbqituvchi va ta%u02bclim muassasasi zimmasida qoladi. Shu bois, ta%u02bclim muassasasida SI%u02bcdan foydalanish bo%u02bbyicha ichki tartib (qoidalar, ruxsat etilgan holatlar, taqiqlangan ma%u02bclumotlar, nazorat mexanizmi) belgilanishi muhim.